హంపి పతనం: వైభవం నుంచి శవనగరంగా మారిన విజయనగరం

హంపి (కర్ణాటక): ఒకప్పుడు తుంగభద్రా నది ఒడ్డున వెలసిన హంపి నగరం… ప్రపంచంలోనే రెండవ అతిపెద్ద నగరంగా ఖ్యాతి గడించింది. విజయనగర సామ్రాజ్యానికి రాజధానిగా ఉన్న ఈ నగరం సంపద, శాంతి, శక్తికి ప్రతీకగా నిలిచింది. రత్నాలు అమ్ముడయ్యే మార్కెట్లు, బంగారు కాంతులతో మెరిసే ఆలయాలు, విదేశీ వ్యాపారులతో కళకళలాడే వీధులు—హంపి వైభవం అపారంగా ఉండేది.

శ్రీ కృష్ణదేవరాయ పాలనలో విజయనగరం స్వర్ణయుగాన్ని చూసింది. అయితే ఆయన మరణం తర్వాత సామ్రాజ్యంలో అస్థిరత నెలకొంది.

ఆ తరువాత అధికారంలో కీలకంగా ఎదిగిన అలియా రామరాయ రాజకీయ వ్యూహాలతో పాలనను కొనసాగించాడు. సదాశివరాయను పేరుకే రాజుగా ఉంచి, అసలు అధికారాన్ని తన చేతుల్లోకి తీసుకున్నాడు. సుల్తానుల మధ్య విభేదాలను ఉపయోగించుకుంటూ “డివైడ్ అండ్ రూల్” విధానంతో విజయాలను సాధించాడు.

అయితే పరిస్థితులు ఒక్కసారిగా మారాయి. బీజాపూర్, గోల్కొండ, అహ్మద్‌నగర్, బీదర్, బేరార్ సుల్తానులు ఏకమై 1565 జనవరి 23న జరిగిన తాలికోట యుద్ధంలో విజయనగర సైన్యాన్ని ఎదుర్కొన్నారు.

ప్రారంభంలో విజయనగర సైన్యం పైచేయి సాధించినప్పటికీ, యుద్ధం మధ్యలో జరిగిన ద్రోహం పరిస్థితిని తారుమారు చేసింది. సైన్యంలో విభేదాలు, ఆధునిక ఆయుధాలతో సుల్తానుల దాడులు తీవ్ర ప్రభావం చూపాయి. రామరాయను బంధించి హతమార్చడంతో సైన్యం భయభ్రాంతులకు గురై చెదిరిపోయింది.

అనంతరం సుల్తానుల సైన్యం హంపిపై దాడి చేసి నగరాన్ని ధ్వంసం చేసింది. ఆలయాలు కూల్చివేయబడ్డాయి. అపారమైన సంపద కొల్లగొట్టబడింది. రక్తపాతం మధ్య హంపి ఒక శవనగరంగా మారిపోయింది.

ఈ ఒక్క యుద్ధంతో విజయనగర సామ్రాజ్యం పతనమైంది.

ఒకప్పుడు వైభవంతో వెలిగిన హంపి, నేడు శిథిలాల మధ్య నిశ్శబ్దంగా నిలిచి గతాన్ని గుర్తు చేస్తోంది.